Hãy tới Mons gặp người nghệ sĩ

Giữa tháng mười hai năm 2015, tôi đến Mons trên chiếc xe ca hai tầng nhà trường thuê cho sinh viên đi xem một triển lãm diễn ra ở đó. Chuyến đi đúng vào dịp tác phẩm sắp đặt của Arne Quinze đang phủ bóng che lấp gần hết bầu trời phía trên con đường dẫn vào BAM(*). Tôi thấy mình như đi vào một cái tổ mối khổng lồ và không khí giáng sinh thì nhảy nhót rộn rịp xung quanh qua những cái đầu ngó nghiêng cùng cử điệu bấm máy chụp ảnh của khách bộ hành. Trời hôm ấy trong trẻo, lạnh dịu ngọt và đáng yêu. Cái tổ tua tủa những thanh gỗ vàng đỏ của Arne Quinze làm lòng tôi thêm phấn chấn.

Đến BAM, tôi gửi áo khoác và túi xách rồi thơ thẩn vào trong. Người đông, chẳng mấy chốc không còn trông thấy đồng môn cùng trường nào đang ở gần nữa. Tôi loanh quanh một lúc thì lạc sang một khu vực khác. Khu này vắng hẳn bóng dáng các bức tranh màu sắc, gần lối vào có nhiều lá kim loại dát mỏng hình chữ nhật mô phỏng theo những tờ giấy bố trí chấp chới trên không. Tôi liên tưởng tới một bầy dơi trắng đang rời tổ. Chính giữa gian phòng là một khung sắt lớn, hình hộp, cũ kỷ rỉ sét, trông giống như một cái lồng bị đã bẻ đi hết những chấn song. Bên trong khung có một chiếc giường đơn, một cái bàn con và một bồn rửa mặt. Thì ra đó là một cabin dành cho tù nhân ở Mons hồi thế kỷ mười chín. Tôi rảo bước quanh căn phòng rộng lớn, đọc chầm chậm những dòng chữ trên bức tường trắng, lướt qua một vài dòng thơ trích dẫn rồi bỗng dưng thấy sống mũi mình cay lên và những hạt nước bắt đầu dâng lên từ mi mắt dưới. Lạ lùng chưa.

Tuyến lệ của tôi vẫn thường bị kích thích bởi những giai điệu đem đến ý nghĩ rằng chúng được gửi xuống từ thiên đường. Chỉ có âm nhạc mới làm được điều đó thôi. Dẫu chọn lựa học vẽ và hay viết lách, tôi tuyệt nhiên chưa bao giờ khóc khi xem tranh hoặc đọc sách. Khóc trong một triển lãm như thế này lại càng không. Quả là một ngạc-nhiên-tình-cờ. Tình cờ vì mục đích đến BAM của trường tôi không phải là để tìm hiểu về một nhà thơ. Ngạc nhiên vì tôi không ngờ mình có thể rơi nước mắt bởi những điều như vậy.

Những gì tôi tiếp nhận được trong bảo tàng hôm đó như thế này: Paul Verlaine là một thiên tài thơ ca  sống cuộc đời hỗn độn khủng khiếp trong nghiện ngập, bạo lực và các thú vui trác táng. Những năm đầu đời, ông có một người yêu thanh mai trúc mã, một cô vợ trẻ và hôn nhân êm đềm như bao người khác. Cuối đời, ông có hàng tá cô nhân tình trong sự sa ngã vô độ. Năm 27 tuổi, Verlaine gặp một thiếu niên đồng giới kém ông mười một tuổi – người đã đem đến cho ông một tình yêu bão táp ám ảnh suốt đời. Cuộc tình kéo dài gần hai năm, kết thúc khi Verlaine bắn vào tay người tình bằng súng lục trong cơn cãi vã ghen tuông. Ông bị nhốt tù ở Mons, trong căn buồng mang số 252.

Tôi cho rằng các nghệ sĩ là người có tâm hồn thực sự rất mong manh, mong manh đến nỗi chỉ để hít thở được với cuộc đời này thôi đối với họ đã là một cuộc chiến sinh tồn dữ dội. Họ có thể cười, khóc, mất ngủ và đứt dây thần kinh vì một tác nhân bất kỳ li ti lơ lửng trong khối không khí bao quanh mình. Điều đánh động sâu xa đến tôi là tinh thần lao động nghệ thuật khi ở trong tình cảnh bề bộn đau đớn không cách gì kiểm soát được ấy. Sống cay đắng điên loạn trong sự ruồng bỏ và chứng nghiện ngập, Verlaine vẫn miệt mài sáng tác cho đến hơi thở cuối cùng. Và những tác phẩm ra đời như hoa nở trên sa mạc xương rồng.

Chuyến đi đã gần một năm trước đây rồi. Hôm nay, cô giáo nhắc đến Nabokov và Rimbaud trong lúc góp ý cho bài vẽ của tôi. Mà Rimbaud chính là gã thiếu niên tiểu quỷ ám ảnh suốt đời Paul Verlaine. Cả hai đều là những phù thủy ngôn từ. Phải chăng hồn thơ có một không hai của Arthur Rimbaud là điều đã khắc dấu trong lòng Verlaine khiến ông điên dại lạc lối mãi về sau? Phần mình, tôi luôn dành tình cảm đặc biệt cho các nhà thơ, nhà văn. Một xúc cảm thiên vị rõ rệt không bao giờ xảy ra giữa tôi và các nghệ sĩ ở những bộ môn khác.

Thế đó, bà giáo dạy vẽ tranh nhắc đến Rimbaud và ký ức cũ quay về. Tôi phải viết ra đây, nếu không nó cứ lẩn quẩn trong đầu tôi hoài. Mà tôi thì còn rất nhiều việc phải làm, không thể cứ mãi vẩn vơ về bầu trời ở Mons được, dù rằng hôm đó là một ngày thật đẹp.

Bruxelles tháng 10 – 2016

———

(*) BAM : Beaux-Arts Mons, tên gọi tắt của Musée des beaux-arts de Mons – Bảo tàng Mỹ Thuật Mons.

Một số hình ảnh tôi chụp vội bằng điện thoại trên đường từ chỗ đậu xe đến BAM, có hình không được rõ lắm:

Tờ rơi triển lãm Verlaine – Xà lim số 252 – Turbulences poétiques

affiche_verlaine_bil

Advertisements

Trời Trở Rét

“Em thấy mình cũng thật vẩn vơ
Lại đi thương cây bàng trước cửa
Cây dù nhỏ, gió dù gió dữ
Hết mùa này cây lại lên xanh

Sao không cài khuy áo lại anh
Trời lạnh đấy, hôm nay trời trở rét…”

Trích “Trời trở rét” Thơ Xuân Quỳnh. Artwork: Miomie.

Không hiểu sao khi đăng lên wordpress tranh bị sai màu nhiều quá. Trong bản gốc mình vẽ sắc hồng không quá chói như này =)

5-troi-tro-ret-xuan-quynh-mi-nguyen